Regenwatertonnen: werking en installatie

Regenwater opvangen is niet langer iets voor ecologische pioniers: in een deel van België is het een wettelijke verplichting geworden, en elders is het een rendabele investering. Hier lees je hoe een complete installatie werkt, wat de wet in jouw gewest voorschrijft en waarom dat van nature zachte water ook een gamechanger is voor je apparatuur.

Hoe werkt een regenwaterton?

Het principe is altijd hetzelfde, zowel bij een bescheiden als bij een complete installatie: opvangen, filteren, opslaan en vervolgens weer verdelen.

Het water valt op het dak, stroomt naar de dakgoten en loopt vervolgens via de regenafvoerpijpen naar de tank. Voordat het in de tank terechtkomt, gaat het door een filter dat bladeren, mos en de grofste vuildeeltjes tegenhoudt. Die grove filtering maakt het water niet drinkbaar, maar zorgt er gewoon voor dat de tank in de loop der seizoenen niet in een modderpoel verandert.

De tank, die in de tuin ingegraven is of in de kelder staat, slaat dat water vervolgens op. En daar komt de pomp om de hoek kijken, het element dat de installaties echt van elkaar onderscheidt. Er zijn drie soorten, en ze hebben niet allemaal dezelfde functie.

Een sanitaire pomp voert rechtstreeks water toe aan de verbruikspunten binnenshuis, zoals toiletten, de wasmachine en de tuinkraan, en zorgt ervoor dat er voldoende druk in de leidingen blijft. Een hydrofoorgroep gaat nog een stapje verder: die houdt de druk in het net continu in de gaten en start automatisch zodra de druk onder een bepaalde drempel zakt. Zo blijft het debiet stabiel, zelfs als er op meerdere waterpunten tegelijk getapt wordt. Een dompelpomp, ten slotte, is niet bedoeld om regenwater te verdelen, maar om een ondergelopen kelder of kruipruimte leeg te pompen. Ze is een handige aanvulling op een opvanginstallatie, vooral in huizen met een kelder.

Een belangrijk punt op het gebied van gezondheidsbeveiliging dat je nooit mag vergeten: het regenwaternet moet fysiek gescheiden blijven van het drinkwaternet, zonder directe verbinding. Als de tank leeg is, schakelt het systeem automatisch over op leidingwater, zodat je toilet of wasmachine nooit zonder water komt te zitten.

Is een regenwatertank verplicht in België?

Het antwoord hangt helemaal af van het gewest, en het verschil tussen de drie gewesten is groot.

In Vlaanderen is het wettelijk verplicht om een tank te plaatsen bij elke nieuwbouw, herbouw of ingrijpende uitbreiding. Het minimumvolume is nog steeds 5.000 liter, maar de regels zijn sinds eind 2025 strenger geworden: daken van meer dan 80 m² moeten nu een tank van minstens 7.500 liter hebben, en daken van meer dan 120 m² een tank van 10.000 liter. Er zijn een paar uitzonderingen, met name bij groendaken.

In Brussel geldt die verplichting sinds 1 januari 2014 voor alle nieuwbouwprojecten: de gewestelijke stedenbouwkundige verordening schrijft een minimumcapaciteit van 33 liter per m² dakoppervlak voor, berekend op basis van de horizontale projectie van het dak.

In Wallonië is er geen algemene verplichting op gewestelijk niveau. De gemeenten blijven de touwtjes in handen houden: veel gemeenten stellen een tank als voorwaarde voor het verlenen van een bouwvergunning, waarbij de eisen per gemeente verschillen. Informatie inwinnen bij je gemeente blijft de enige betrouwbare manier om te weten welke regel voor een specifiek project van toepassing is.

 

Welke tankinhoud moet je kiezen en is die keuze verplicht of niet?

Zelfs als er geen wettelijke verplichting is, is het de moeite waard om goed na te denken over de juiste afmetingen: een te kleine tank loopt bij de eerste hevige regenbui al over, terwijl een te grote tank onnodig veel geld opslorpt dat nooit helemaal zal renderen.

De basisregel gaat uit van het horizontale dakoppervlak. Voor een dak van 100 m² volstaat een tank van 3.000 tot 5.000 liter meestal om in de behoeften van een gezin te voorzien, waarbij het toilet en de wasmachine aangesloten zijn. Bij een dakoppervlak van 100 tot 150 m² kom je uit op ongeveer 5.000 liter, bij 150 tot 200 m² op ongeveer 7.500 liter. Daarboven heeft het steeds minder zin om de tank nog verder te vergroten: de tank raakt bijna nooit helemaal vol, omdat het gezin hem door het regelmatige verbruik steeds weer leegmaakt.

Het aantal aangesloten punten speelt in die berekening een even grote rol als het dakoppervlak. Een tank die uitsluitend gebruikt wordt om de tuin water te geven, hoeft niet zo groot te zijn. Een tank die ook de toiletten en de wasmachine van water voorziet - de twee dingen die dagelijks het meeste niet-drinkbaar water verbruiken - mag een grotere inhoud hebben.

Hoeveel kun je echt besparen?

Bij een jaarlijkse neerslag van 700 tot 1.400 liter per m², afhankelijk van de regio, vangt een dak van 50 m² tussen de 35 en 70 m³ water per jaar op. Op basis van de gemiddelde prijs van leidingwater, zo’n € 5,5 per m³ exclusief vaste kosten, levert dat een besparingspotentieel van € 150 tot € 200 per jaar op voor een gezin dat zijn toiletten en wasmachine aansluit op het regenwaternet.

De verdeling van het huishoudelijk verbruik in Wallonië geeft een idee van wat er echt door regenwater vervangen kan worden: toiletten zijn goed voor ongeveer 36 % van het verbruik van een gezin, het bad en de douche voor 32 % en de was voor 13 %. De toiletten en de was zijn dus samen al goed voor bijna de helft van de waterkosten. Voor die twee doeleinden is drinkwater helemaal niet nodig en is regenwater perfect geschikt.

Wat de investering betreft: een complete installatie met een ondergrondse tank en een hydrofoorgroep kost ongeveer € 4.000, een bedrag dat varieert naargelang het volume van de tank en de complexiteit van de grondwerken. De terugverdientijd ligt meestal tussen de 6 en 14 jaar, maar is korter voor gezinnen die zoveel mogelijk compatibele verbruikspunten aansluiten.

Regenwater en kalk: het verband met een waterontharder

Dit is een voordeel dat in puur ecologische discussies vaak over het hoofd gezien wordt: regenwater is van nature zacht en bevat geen calcium of magnesium, de stoffen die het leidingwater in een groot deel van België hard maken. Een wasmachine die op het regenwaternet aangesloten is, wordt dus veel minder snel aangetast door kalkaanslag. De was die met regenwater gewassen wordt, voelt bovendien van nature soepeler aan, zonder die typische witachtige vlekjes die je bij hard water ziet.

Dat voordeel betekent niet dat je geen waterzuivering nodig hebt voor het leidingwater dat nog steeds naar de keuken en de badkamer stroomt, waar drinkwater onmisbaar blijft. In regio's waar de hardheid van het leidingwater hoger is dan 25 tot 30 °fH, zoals Vlaams-Brabant of bepaalde delen van Waals-Brabant, is een waterontharder nog steeds een goed idee om je verwarmingsketel, je kranen en je huid dagelijks te beschermen. Daar gaan we in onze gids Waarom een waterontharder in je huis installeren? dieper op in.

De twee systemen vullen elkaar aan in plaats van met elkaar te concurreren: door regenwater op te vangen verlaag je het verbruik van leidingwater, en de waterontharder verbetert de kwaliteit van het water dat je nog nodig hebt uit het drinkwaternet. Dat is vooral belangrijk in de badkamer, waar het comfort voor je huid en haar direct afhangt van de waterhardheid, zoals we uitleggen in ons artikel Voor een badkamer waar je je goed voelt: waarom is een waterontharder onmisbaar?. Vóór de winter is het trouwens de moeite waard om die twee installaties samen te controleren. Hoe je dat precies doet, leggen we uit in onze gids Hard water: hoe kun je je installaties vóór de winter beschermen?.

Installatie: apparatuur die je bij Facq kunt vinden

De tank zelf valt meestal onder de ruwbouw en wordt tijdens de grondwerken door de aannemer geplaatst. Het is echter op technisch vlak, voor het pompen en filteren, dat de keuze van de apparatuur het verschil maakt voor de betrouwbaarheid van de installatie in het dagelijks gebruik.

Bij Facq omvat het assortiment de drie soorten pompen die je nodig hebt voor een complete installatie. Voor de directe toevoer naar de verbruikspunten voldoen de SBA-regenwaterpomp van Grundfos en de Rain-regenwaterpomp van Wilo aan de dagelijkse behoeften van een gezin. Voor een nauwkeurigere drukregeling in het hele net zijn de HiMulti 3-hydrofoorpomp van Wilo, vanaf € 1.157,96 incl. btw, en de Scala 1-hydrofoorpomp van Grundfos ideaal voor installaties die meerdere waterpunten tegelijk van water voorzien. Voor kelders waar water binnendringt, is de Unilift-dompelpomp van Grundfos, vanaf € 1.105,94 incl. btw, een handige aanvulling op de installatie.

Gewestelijke premies: een steuntje in de rug dat je best even nakijkt voordat je eraan begint

Verschillende gemeenten en gewesten geven financiële steun voor de installatie van een regenwaterton. De bedragen lopen daarbij sterk uiteen, afhankelijk van de gemeente of het gewest.

In Brussel krijg je via het Renolution-programma een premie van € 500 tot € 1.100, afhankelijk van het gezinsinkomen, met een extra bonus van € 100 tot € 200 als je extra buffercapaciteit hebt om hevige regenval op te vangen. In Wallonië bieden veel gemeenten lokale premies aan, met bedragen en voorwaarden die per gemeente verschillen: je kunt het best rechtstreeks contact opnemen met je gemeentebestuur voordat je een offerte ondertekent, want sommige gemeenten stellen precieze criteria met betrekking tot het volume of de aansluiting als voorwaarde voor de premie.